Tổng quan chung
Mụn là tình trạng xuất hiện các nốt có kích thước khác nhau trên mặt, lưng, ngực, cổ, cằm, bả vai, mông, bộ phận sinh dục,… Mụn có thể nổi cộm lên trên da, không gây đau (tình trạng nhẹ), sưng tấy đỏ (tình trạng trung bình) hoặc rất đau và nghiêm trọng, có bọc mủ (tình trạng nặng). Đây là một trong những bệnh lý về da liễu thường gặp, xuất hiện do nhiều nguyên nhân nhưng chủ yếu là do hoạt động của nội tiết tố kết hợp với một số tác nhân khiến lỗ chân lông bị tắc nghẽn.
Triệu chứng
Dựa trên nguyên nhân và các triệu chứng, mụn được chia thành nhiều loại bao gồm:
- Mụn trứng cá: Mụn có đầu trắng nếu lỗ chân lông kín, mụn có đầu màu đen nếu lỗ chân lông hở. Mụn trứng cá gây sưng đỏ, mụn nhọt, mụn mủ, có các khối u lớn rắn gây đau và viêm, chứa đầy mủ bên dưới da.
- Mụn ẩn: Phát triển ở sâu dưới nang lông, mụn nổi cục nhỏ li ti, không gây viêm sưng hay đau.
- Mụn đầu đen: Dễ nhận biết do có màu tối xuất hiện trên da, hơi nhô lên, không gây đau, không viêm.
- Mụn bọc: Có biểu hiện là các nốt mụn sưng đỏ, cứng xung quanh, nhân mụn có dịch màu vàng hoặc trắng, mủ, chạm vào đau, dễ vỡ và để lại vết thâm lâu.
- Mụn trứng cá đỏ: Những mụn màu đỏ, thường ở quanh mũi và miệng, gây đau và ngứa.
Nguyên nhân
Bốn nguyên nhân chính gây ra mụn bao gồm:
- Da tiết nhờn quá nhiều, tắc nghẽn nang lông do dầu và tế bào chết
- Da bị nhiễm khuẩn
- Viêm da
- Chăm sóc da không đúng cách, lạm dụng mỹ phẩm.
Tình trạng mụn có thể nặng hơn do một số lý do:
- Do nhiễm trùng: Vi khuẩn P. acnes (Propionibacterium acnes) là nguyên nhân chính gây mụn trứng cá thông thường, trong khi vi khuẩn Demodex là nguyên nhân chính gây ra mụn trứng cá đỏ.
- Thay đổi nội tiết tố: nội tiết tố thay đổi nhiều trong độ tuổi dậy thì và ở độ tuổi trung niên đặc biệt là phụ nữ trong thời kỳ tiền mãn kinh, khiến cho tuyến bã nhờn mở rộng và tiết ra nhiều. Nhờn tiết ra nhiều, cùng với việc chăm sóc da không đúng có thể dẫn đến nổi mụn.
- Sử dụng thuốc: Thuốc chứa corticosteroid, testosterone, lithium… cũng có thể gây ra mụn.
- Chế độ ăn: Tiêu thụ thực phẩm giàu carbohydrate (đường, tinh bột) như bánh mì ngọt, khoai tây chiên, bánh ngọt… có thể làm tình trạng mụn trở nên trầm trọng hơn.
- Căng thẳng: Không gây ra mụn nhưng nếu đang bị mụn thì căng thẳng có thể làm tình trạng mụn trở nên xấu hơn.
- Chăm sóc da không đúng cách: Da không được vệ sinh sạch tạo điều kiện cho vi khuẩn gây mụn phát triển, da suy yếu dễ nổi mụn.
- Lạm dụng mỹ phẩm: mỹ phẩm giúp bảo vệ da và cung cấp các chất dưỡng ẩm cho da nhưng việc sử dụng mỹ phẩm kém chất lượng hay mỹ phẩm không phù hợp với da trong thời gian dài khiến da dễ kích ứng, lỗ chân lông bít tắc và hình thành mụn.
Đối tượng nguy cơ
Người có nguy cơ bị nổi mụn bao gồm:
- Phụ nữ ở thời kỳ tiền mãn kinh
- Trẻ em đang trong độ tuổi dậy thì
- Người bị rối loạn nội tiết
- Người thường xuyên bị stress căng thẳng
- Người làm việc trong môi trường ô nhiễm
- Người có làn da dầu và ít chăm sóc da
- Người sử dụng mỹ phẩm kém chất lượng
- Người chăm sóc da sai cách
Chẩn đoán
Mụn được chẩn đoán bằng cách xác định các tổn thương. Tổn thương mụn có thể là mụn không viêm mở hoặc đóng (mụn đầu đen và mụn đầu trắng) đến các tổn thương viêm, trong đó có thể là các sẩn (papule), mụn mủ (pustule) hoặc nốt (nodule). Tổn thương có nhiều khả năng xảy ra trên mặt, cổ, ngực và lưng, nơi có mật độ cao hơn của các tuyến bã nhờn. Các vấn đề da khác có thể có biểu hiện giống tổn thương mụn trứng cá và cũng có thể được gọi là mụn nhưng chúng không có nhân. Chẩn đoán mụn dựa trên các loại tổn thương và mức độ nghiêm trọng của chúng, giúp quyết định phương pháp điều trị sẽ tiến hành.
